Zamki Szkocji - Hailes

Zamki Szkocji – Zamek Hailes (Hailes Castle)

Ukryty w spokojnej dolinie rzeki Tyne niedaleko East Linton, zamek Hailes jest jednym z najstarszych zachowanych kamiennych zamków w Szkocji. Choć jest mniej monumentalny niż niektóre z bardziej znanych twierdzy w kraju, jego ustronne położenie nad rzeką, starożytne mury i powiązania z ważnymi postaciami w historii Szkocji czynią go jedną z najbardziej fascynujących średniowiecznych ruin w hrabstwie East Lothian.

Zamek znajduje się około półtorej mili na południowy zachód od East Linton. Jego pozostałości zajmują naturalnie obronne położenie nad rzeką, a strome zbocza i woda chronią części tego terenu.

Początki zamku Hailes

Najstarsze części zamku Hailes pochodzą z początku XIII wieku. Pierwotna warownia została prawdopodobnie wzniesiona przez rodzinę de Gourlay, która była ważnymi właścicielami ziemskimi w średniowiecznym East Lothian.

Ten pierwszy zamek był znacznie mniejszy niż rozległe ruiny widoczne dzisiaj. Wydaje się, że składał się z ufortyfikowanej kamiennej rezydencji chronionej przez mur obronny (kurtynowy).

Ponieważ kamienne zamki były w tamtym czasie stosunkowo rzadkie w Szkocji, Hailes jest uważany za jeden z najwcześniejszych zachowanych w kraju przykładów średniowiecznych fortyfikacji kamiennych.

Zamek nie został wybudowany w XV wieku, jak się czasem błędnie twierdzi. W tym okresie Hailes istniał już od około dwustu lat.

Wojny o niepodległość Szkocji

Zamek Hailes był uwikłany w burzliwy okres wojen o niepodległość Szkocji.

Rodzina de Gourlay poparła koronę angielską podczas tego konfliktu. W rezultacie ich szkockie ziemie zostały ostatecznie skonfiskowane. Po upadku rodu Gourlay zamek przechodził z rąk do rąk, zanim związał się z rodziną Hepburn.

Jego położenie w East Lothian sprawiło, że znalazł się w regionie często dotykanym przez kampanie wojskowe, najazdy i walki polityczne między Szkocją a Anglią.

Rodzina Hepburnów

Rodzina Hepburn weszła w posiadanie Hailes w XIV wieku i pozostała związana z zamkiem przez ponad dwieście lat. Za ich czasów pierwotna ufortyfikowana rezydencja została znacznie rozbudowana.

W XIV i XV wieku dobudowano nowe wieże, budynki mieszkalne i mury obronne. Zmiany te przekształciły Hailes ze stosunkowo skromnej kamiennej warowni w okazałą rezydencję szlachecką.

Hepburnowie stali się jednym z najpotężniejszych rodów arystokratycznych w południowej Szkocji. Później otrzymali tytuł hrabiego Bothwell, a zamek Hailes stał się jedną z głównych warowni powiązanych z ich majątkiem.

Nie ma wiarygodnych dowodów na to, że w XVI wieku zamek przeszedł na stałe na własność rodziny Sinclair. Twierdzenie, że Sinclairowie przekształcili Hailes w ważne centrum kulturalne, regularnie odwiedzane przez poetów i artystów, również wydaje się bezpodstawne.

James Hepburn, hrabia Bothwell

Najsłynniejszą osobą związaną z zamkiem Hailes był James Hepburn, 4. hrabia Bothwell. Urodził się on na zamku prawdopodobnie około 1535 roku.

Bothwell stał się jedną z najbardziej kontrowersyjnych postaci w historii XVI-wiecznej Szkocji. Był potężnym szlachcicem, doświadczonym dowódcą wojskowym i bliskim współpracownikiem politycznym Marii, królowej Szkotów.

Został oskarżony o udział w zabójstwie drugiego męża Marii, Henryka Stuarta (lorda Darnleya), który zginął w wyniku eksplozji w Kirk o’ Field w Edynburgu w lutym 1567 roku.

Choć Bothwell został postawiony przed sądem i uniewinniony, proces ten był powszechnie uznawany za motywowany politycznie.

Maria, królowa Szkotów w Hailes

Zamek Hailes jest ściśle związany z jednym z najbardziej dramatycznych epizodów w życiu Marii, królowej Szkotów.

W kwietniu 1567 roku Bothwell przejął Marię w pobliżu Edynburga i zabrał ją w kierunku Dunbar. Dokładne okoliczności tego zdarzenia pozostają sporne. Niektóre relacje opisują to wydarzenie jako porwanie, podczas gdy inne sugerują, że Maria mogła współpracować z Bothwellem.

Podczas tej podróży Maria i Bothwell zatrzymali się na zamku Hailes.

Pobrali się w Holyroodhouse w Edynburgu 15 maja 1567 roku. Małżeństwo to było głęboko niepopularne i przyczyniło się do buntu szkockiej szlachty.

Po klęsce Marii w bitwie pod Carberry Hill w czerwcu 1567 roku, Bothwell uciekł ze Szkocji. Ostatecznie dotarł do Danii, gdzie został uwięziony i zmarł w 1578 roku.

Upadek Bothwella skutecznie zakończył długi związek rodziny Hepburn z zamkiem Hailes.

Ataki na zamek

Zamek Hailes w swojej historii kilkakrotnie doświadczał konfliktów.

Wojska angielskie atakowały lub okupowały zamek więcej niż raz w okresie późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności. W 1548 roku, podczas konfliktu znanego jako „Brutalne Zaloty” (Rough Wooing), siły angielskie zajęły Hailes.

„Brutalne Zaloty” były częścią próby wymuszenia przez Anglię małżeństwa pomiędzy młodą Marią, królową Szkotów, a księciem Edwardem, synem Henryka VIII.

Zamek został później odzyskany przez siły szkockie i francuskie.

Jednak twierdzenie, że Hailes był wielokrotnie oblegany i systematycznie niszczony przez wojska rządowe podczas XVII-wiecznych wojen domowych, jest wprowadzające w błąd.

Decydujący moment nastąpił podczas inwazji Olivera Cromwella na Szkocję w 1650 roku. Siły Cromwella uszkodziły zamek, co położyło kres jego roli jako skutecznej warowni wojskowej.

Podupadanie i opuszczenie

Po wydarzeniach z 1650 roku zamek Hailes nie był już utrzymywany jako ważna rezydencja obronna.

Zmiany w sztuce wojennej, polityce i stylu życia arystokracji sprawiły, że średniowieczne zamki stawały się coraz mniej odpowiednie jako komfortowe domy. Właściciele dużych majątków woleli nowoczesne rezydencje, które zapewniały lepsze warunki mieszkalne i wymagały mniej pracy przy utrzymaniu.

W kolejnych stuleciach Hailes stopniowo popadał w ruinę. Kamień mógł być również wywożony w celu wykorzystania go w innych lokalnych budowlach – los ten spotkał wiele opuszczonych szkockich zamków.

Mimo tego upadku, znaczne części średniowiecznej struktury przetrwały.

Architektura zamku Hailes

Pozostałości zamku Hailes reprezentują kilka różnych faz budowy.

Część zachodnia zawiera jedne z najstarszych zachowanych murów, pochodzące z XIII wieku. Późniejsze dodatki obejmują wieże, skrzydła mieszkalne, sklepione komnaty i fragmenty otaczającego muru obronnego.

Wielka sala (great hall) zamku była niegdyś centrum życia społecznego i politycznego. Służyła do spożywania posiłków, spotkań, ceremonii oraz przyjmowania gości.

Inne zachowane elementy to spiżarnie, kuchnie, kominki, otwory okienne i struktury obronne. Elementy te pokazują, że Hailes służył zarówno jako twierdza, jak i rezydencja wpływowego rodu szlacheckiego.

Na terenie obiektu zachował się również gołębnik (doocot). Gołębie stanowiły ważne źródło świeżego mięsa w okresie średniowiecza i wczesnej nowożytności, a posiadanie okazałego gołębnika było także oznaką bogactwa i statusu społecznego.

Zamek nad rzeką Tyne

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech zamku Hailes jest jego położenie.

Zamiast wznosić się dramatycznie na górze lub odsłoniętym nadmorskim klifie, zamek leży nisko w osłoniętej dolinie rzeki Tyne. Woda płynie tuż obok ruin, a teren otaczają lasy i pola uprawne.

Taka lokalizacja niosła za sobą praktyczne korzyści. Rzeka stanowiła naturalną barierę obronną i zapewniała dostęp do wody. Jednocześnie żyzne ziemie East Lothian sprzyjały rolnictwu i pomagały utrzymać mieszkańców zamku.

Opis sugerujący, że Hailes wznosi się dumnie na wzgórzu z rozległym widokiem na okolicę, nie jest więc do końca dokładny. Jego atmosfera wynika raczej z ukrytego, nadrzecznego położenia.

Błędne informacje o pobliskich atrakcjach

Niektóre opisy zamku Hailes wspominają o pobliskim kościele św. Andrzeja (St Andrew’s Church), wzniesionym w tym samym czasie co zamek i zawierającym XV-wieczne witraże.

Informacja ta nie pojawia się w wiarygodnych, oficjalnych opracowaniach dotyczących tego zabytku i prawdopodobnie została pomylona z inną historyczną lokalizacją.

To samo dotyczy odniesień do Parku Krajobrazowego Hailes Quarry (Hailes Quarry Country Park). Park Hailes Quarry znajduje się w Edynburgu, tuż obok Kanału Union, i nie ma bezpośredniego powiązania geograficznego z zamkiem Hailes niedaleko East Linton.

Odwiedzający nie powinni zatem oczekiwać, że którakolwiek z tych atrakcji znajduje się bezpośrednio obok zamku.

Zamek Hailes dzisiaj

Zamkiem Hailes opiekuje się obecnie organizacja Historic Environment Scotland. Zabytek jest z reguły dostępny przez cały rok, a wstęp jest bezpłatny.

Zwiedzający mogą spacerować po zachowanych dziedzińcach, oglądać pozostałości wież i budynków mieszkalnych oraz cieszyć się spokojną nadrzeczną okolicą.

Obiekt jest bezobsługowy i posiada ograniczoną infrastrukturę. Parking jest mały, a niektóre obszary mogą być czasami niedostępne ze względu na prace konserwatorskie lub środki bezpieczeństwa. Teren jest nierówny, dlatego zaleca się odpowiednie obuwie.

Ponieważ zamek jest mniej zatłoczony niż główne atrakcje, takie jak zamek w Edynburgu czy zamek Tantallon, oferuje on spokojniejsze i bardziej klimatyczne wrażenia.

Niezwykła ruina w East Lothian

Zamek Hailes może nie mieć strzelistych murów ani dramatycznego położenia na szczycie klifu, jak największe szkockie twierdze, ale nie należy lekceważyć jego znaczenia.

Jego zachowane ruiny reprezentują ponad cztery stulecia budowy, konfliktów i życia arystokracji. Zamek jest powiązany z wojnami o niepodległość Szkocji, potężnym rodem Hepburnów, Jamesem Hepburnem (hrabią Bothwell) oraz Marią, królową Szkotów.

Położony nad rzeką Tyne i otoczony spokojną wsią East Lothian, zamek Hailes pozostaje satysfakcjonującym celem podróży dla każdego, kto interesuje się średniowieczną historią Szkocji i jej mniej znanymi zabytkowymi miejscami.