Zamek Balvaird – cicha wieża mieszkalna na wsi w Perthshire

Zamek Balvaird znajduje się na południowy wschód od Bridge of Earn w Perthshire, niedaleko drogi A912. Jest to jeden z tych szkockich zamków, które łatwo przeoczyć, jeśli zależy Ci tylko na najsłynniejszych nazwiskach, ale to część jego uroku. Położony na otwartym terenie, otoczony polami i fragmentami starych murów, emanuje ciszą, autentycznością i niemal nietknięty przez współczesną turystykę.

To nie jest okazały pałac królewski ani dramatyczna forteca na szczycie klifu. Balvaird to późnośredniowieczna wieża mieszkalna, co czyni ją szczególnie interesującą. Jest przykładem rodzaju rezydencji, którą budowała rozwijająca się rodzina szlachecka pod koniec średniowiecza: wystarczająco silna, by bronić, wystarczająco wygodna, by w niej mieszkać i wystarczająco imponująca, by pokazywać status społeczny.

Zamek został prawdopodobnie zbudowany około 1495 roku, po ślubie Sir Andrew Murraya i Dame Margaret Barclay. Margaret była dziedziczką ziem, do których należał Balvaird, a zamek mógł zostać zbudowany, aby uczcić i zabezpieczyć ten związek. Rzeźba heraldyczna nad wejściem, przedstawiająca herby Murraya i Barclay, jest jedną z kluczowych wskazówek dotyczących wczesnej historii zamku.

Możliwe, że wcześniej w tym miejscu znajdowały się jakieś umocnienia, jednak budynek widoczny dzisiaj pochodzi głównie z końca XV i XVI wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o „miejscu Balward” pojawia się w 1498 r., co dobrze pasuje do koncepcji, że mniej więcej w tym czasie miała powstać nowa wieża mieszkalna.

Balvaird stał się domem rodu Murrayów z Balvaird, gałęzi szerszego rodu Murray. Wraz ze wzrostem statusu rodu, zamek ulepszano i powiększano. Około 1567 roku dobudowano budynki dziedzińca, a na początku XVII wieku powstały dalsze konstrukcje. Powstały również ogrody i sady, co dowodzi, że Balvaird był nie tylko rezydencją obronną, ale także starannie zaplanowaną posiadłością.

Pod względem architektonicznym Balvaird jest doskonałym przykładem szkockiego domu wieżowego. Ma solidną bryłę główną, wystające skrzydło, wieżę schodową i linię dachu, która nadal nadaje budynkowi charakteru. Projekt był praktyczny, ale i pomysłowy. Wieżę schodową umieszczono tak, aby nie zajmowała zbyt dużo przestrzeni wewnętrznej, a skrzydła zapewniały dodatkowe pomieszczenia na każdym piętrze.

Wewnątrz zamku znajdowały się niegdyś wszystkie pomieszczenia, jakich można było oczekiwać od szlacheckiej rezydencji. Na niższych poziomach znajdowały się pomieszczenia służbowe, na pierwszym piętrze sala, a wyżej prywatne komnaty. W sali znajdował się piękny kominek i bogato zdobiona szafa ścienna, zwana aumbry. Zamek miał również przemyślanie zaprojektowane toalety, z których ścieki odprowadzano do pojedynczego zsypu, co jak na tamte czasy było niezwykle wyrafinowanym rozwiązaniem.

Mimo że wnętrza zamku nie są obecnie zazwyczaj dostępne dla zwiedzających, jego zewnętrzna część nadal prezentuje się bardzo okazale. Główna wieża nadal jest zadaszona, a zrujnowane dziedzińce pozwalają zrozumieć szerszy układ obiektu. Otaczające mury, otwarty teren i widoki na tereny wiejskie pozwalają łatwo wyobrazić sobie, jak kiedyś funkcjonowała posiadłość.

W 1658 roku uwaga rodziny przeniosła się do Pałacu Scone w pobliżu Perth, gdy 2. Lord Balvaird został 4. wicehrabią Stormont. Od tego czasu Balvaird stopniowo tracił znaczenie jako główna rezydencja. Był nadal wykorzystywany w późniejszych wiekach, ale nie jako centrum władzy rodzinnej. Z czasem budynki popadały w ruinę, a części kompleksu popadały w ruinę.

Obecnie zamkiem Balvaird opiekuje się szkocka instytucja Historic Environment Scotland. Zamek można oglądać z zewnątrz przez cały rok, a wstęp jest bezpłatny. Sama wieża mieszkalna zazwyczaj nie jest dostępna, dlatego zwiedzanie polega głównie na spacerze wokół zamku, podziwianiu jego architektury i delektowaniu się spokojem otoczenia.

Dla mnie zamek Balvaird emanuje innym rodzajem piękna. Nie jest zatłoczony, wypolerowany ani przesadnie eksponowany. Sprawia wrażenie szczerego i pełnego klimatu. Solidna wieża, zrujnowany dziedziniec, otwarte pola i cisza wokół tworzą prawdziwe poczucie cofnięcia się do wiejskiej, średniowiecznej Szkocji.

Jeśli lubisz mniej znane zamki, warto dodać Balvaird do swojej trasy. Zwiedzanie go może nie zająć dużo czasu, ale robi ogromne wrażenie. Jest to miejsce, w którym architektura, krajobraz i historia dyskretnie ze sobą współgrają, co czyni je jednym z ukrytych klejnotów Perthshire.